Zatkane gruczoły okołoodbytowe u psa – przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie

Czy Twój pies często „saneczkuje” po dywanie lub obsesyjnie wylizuje okolicę ogona? To mogą być oznaki problemów z gruczołami okołoodbytowymi. Choć temat nie należy do najprzyjemniejszych, wiedza na temat tych gruczołów jest kluczowa dla zdrowia i komfortu naszego pupila. W tym wpisie wyjaśniamy, czym są gruczoły okołoodbytowe, dlaczego czasem się zapychają, jakie dają objawy i konsekwencje zdrowotne, a także jak można im zapobiegać. Podpowiemy również, jak dbać o gruczoły psa na co dzień oraz kiedy i jak bezpiecznie je oczyścić – samodzielnie lub u weterynarza. Na koniec polecimy konkretne produkty z oferty NobleDog.pl, które wspomagają zdrowie gruczołów okołoodbytowych poprzez odpowiednią dietę, suplementację i pielęgnację.

Czym są gruczoły okołoodbytowe i jaka jest ich rola?

Gruczoły okołoodbytowe (zwane też zatokami okołoodbytowymi) to dwie niewielkie kieszonki położone po bokach odbytu psa – mniej więcej na godzinie 4 i 8 względem otworu odbytu. Wnętrze tych zatok jest wyścielone gruczołami produkującymi intensywnie pachnącą, tłustą wydzielinę. U zdrowego psa podczas każdego wypróżnienia (defekacji) stolec naciska na gruczoły, powodując ich naturalne opróżnienie. Ta wydzielina zawiera unikalne związki zapachowe pełniące funkcję „wizytówki” zapachowej – służy psu do znaczenia terytorium i przekazywania informacji innym psom. To dlatego psy obwąchują sobie nawzajem okolice ogona – czytają wiadomości pozostawione przez gruczoły. Dodatkową rolą wydzieliny okołoodbytowej jest prawdopodobnie ułatwianie przesuwania kału na zewnątrz (działa jak naturalny lubrykant podczas wypróżnienia).

Gruczoły okołoodbytowe występują u wszystkich psów (zarówno u samców, jak i suk), a także u wielu innych ssaków (np. kotów, skunksów). Udomowionym psom nie są niezbędne do życia – w razie poważnych chorób mogą zostać usunięte chirurgicznie bez większego uszczerbku dla zdrowia. Niemniej, dopóki są zdrowe, najlepiej gdy opróżniają się naturalnie przy każdym wypróżnieniu psa.

Dlaczego gruczoły się zatykają? Najczęstsze przyczyny

Zatkane (przepełnione) gruczoły okołoodbytowe pojawiają się, gdy z jakiegoś powodu nie dochodzi do naturalnego opróżnienia tych zatok. Wówczas gruczoły wciąż produkują wydzielinę, która gromadzi się i zagęszcza, rozpychając woreczki i powodując stan zapalny. Najczęstszy mechanizm to zbyt miękki stolec, który nie naciska dostatecznie mocno na gruczoły w trakcie defekacji. Innymi słowy: luźna kupka = niewyczyszczone gruczoły. Do przepełnienia może dojść na przykład po kilku dniach biegunki albo przy diecie ubogiej w błonnik, która skutkuje mniejszą objętością i miękką konsystencją stolca. Zmiana konsystencji stolca – czy to biegunki, czy przewlekłe zaparcia – zaburza naturalny proces opróżniania zatok.

Oto główne czynniki sprzyjające zatkaniu gruczołów okołoodbytowych:

• Dieta uboga w błonnik – powoduje, że stolce są małe lub zbyt miękkie, by wycisnąć zawartość gruczołów. Słabej jakości, wysoko przetworzona karma lub monotonna dieta mogą być przyczyną problemów trawiennych i zaparć/biegunek, które przekładają się na zaleganie wydzieliny.
• Nadwaga lub otyłość – u otyłych psów często dochodzi do przewlekłych problemów z gruczołami. Nadmiar tkanki tłuszczowej wokół odbytu mechanicznie utrudnia wyciskanie zatok podczas wypróżnienia, a także osłabia mięśnie okolicy odbytu.
• Małe rasy i predyspozycje osobnicze – problemy z gruczołami dotyczą w większości psów małych ras, choć zdarzają się też u większych. Często wymienia się tu pudle (szczególnie miniaturowe i toy), chihuahua, shih tzu, lhasa apso, cocker spaniele, bassety czy beagle. Niektóre psy mogą mieć wrodzone wąskie przewody wyprowadzające z gruczołów, które łatwo się zatykają. Predyspozycje anatomiczne oraz genetyczne cechy osobnicze mogą więc sprawiać, że u jednego psa gruczoły czyszczą się same, a u innego – notorycznie przepełniają.
• Alergie i choroby skóry – przewlekłe alergie pokarmowe lub środowiskowe, skutkujące stanami zapalnymi skóry i świądem, są uznawane za jedną z przyczyn nawracających problemów z gruczołami. U psów alergików częściej obserwuje się zapalenia zatok okołoodbytowych. Prawdopodobnie przewlekły stan zapalny (alergiczny) w okolicy odbytu lub zagęszczenie wydzieliny pod wpływem reakcji zapalnej sprzyja zaczopowaniu gruczołów.
• Nawracające biegunki, zaparcia lub pasożyty – wszelkie problemy żołądkowo-jelitowe wpływające na częstotliwość i konsystencję wypróżnień mogą prowadzić do przepełniania się zatok. Pasożyty wewnętrzne (np. giardia) mogą powodować biegunki, a pasożyty zewnętrzne (pchły) silny świąd – oba zjawiska pośrednio zwiększają ryzyko problemów z gruczołami.
• Inne czynniki medyczne – czasem niedoczynność tarczycy bywa powiązana z problemami skórnymi i nadwagą, co łącznie może sprzyjać zapaleniom zatok okołoodbytowych. Rzadko przyczyną bywa nowotwór gruczołu (adenokarcinoma), ale dotyczy to głównie starszych suczek i objawia się innymi symptomami (np. zwiększone pragnienie, obrzęk w okolicy odbytu).

Objawy problemów z gruczołami okołoodbytowymi

Jak rozpoznać, że gruczoły Twojego psa wymagają uwagi? Najbardziej charakterystycznym objawem jest tzw. „saneczkowanie”, czyli tarcie tylną częścią ciała o podłogę lub trawnik. Pies odczuwa dyskomfort i próbuje sobie ulżyć, jeżdżąc pupą po ziemi. Inne częste sygnały to:

• Nadmierne wylizywanie i wygryzanie okolic odbytu lub nasady ogona. Pies może też nagle siadać i nerwowo spoglądać na swój ogon – to oznaka, że coś go „tam” drażni.
• Intensywny, nieprzyjemny zapach wydobywający się z okolic odbytu. Wydzielina gruczołów ma charakterystyczny, ostry rybi odór – jeśli go wyczuwasz, możliwe, że gruczoły samoistnie się upuściły (np. pod wpływem stresu) albo są przepełnione i trochę sączy się na zewnątrz.
• Trudności przy defekacji. Pies może przybierać pozycję do oddania kału, ale idzie mu to z trudem – pręży się bez efektu lub kał wychodzi cienkim strumieniem. Czasem występuje bolesność przy wypróżnianiu – pies popiskuje, unika wypróżnienia lub przerywa je z powodu bólu.
• Obrzęk, zaczerwienienie okolicy odbytu. Przy silnym przepełnieniu można wyczuć po bokach odbytu dwa napięte, powiększone „guzki” wielkości winogron – to wypełnione zatoki. Skóra w tym miejscu bywa ciepła, zaczerwieniona. Pies odczuwa ból przy dotyku nasady ogona i może reagować agresją lub nagłym kucnięciem.
• Wyciek ropy lub krwi przy odbycie. To alarmujący objaw – może oznaczać pęknięcie ropnia gruczołu. W takiej sytuacji często widać ranę przy odbycie sączącą żółto-zieloną ropę lub krwistą wydzielinę. Pies jest obolały, apatyczny, może mieć gorączkę. Wymagana jest natychmiastowa pomoc weterynaryjna.

Uwaga: Nie każde „saneczkowanie” oznacza problem z gruczołami. Pies może tarzać pupą także przy np. inwazji owsików (robaków w jelicie grubym) albo podrażnieniu okolicy odbytu z innych powodów. Jednak jeśli objawy nie ustępują w ciągu 1–2 dni, koniecznie sprawdź gruczoły lub skonsultuj się z weterynarzem.

Możliwe skutki nieleczenia (powikłania)

Zatkanych gruczołów nie wolno ignorować. Początkowo przepełnienie powoduje dyskomfort i stan zapalny, ale z czasem może dojść do poważniejszych powikłań. Zalegająca wydzielina stanowi pożywkę dla bakterii – łatwo rozwija się infekcja. Bakterie (np. E. coli) z odbytu wnikają do zatoki i powodują ropne zapalenie gruczołu. Wtedy w środku tworzy się ropa, a gruczoł zamienia się w bolesny ropień (abscess). Ropień objawia się dużym, czerwonym, pulsującym obrzękiem obok odbytu. To bardzo nieprzyjemny stan – nawet łagodne psy z bólu mogą warczeć lub nie dać się dotknąć u ogona.

Jeśli mimo wszystko ropień nie zostanie szybko leczony, może pęknąć, przebijając się na zewnątrz przez skórę. Dochodzi wtedy do powstania przetoki – dziury, przez którą wypływa ropa i krew. Pies odczuwa chwilową ulgę (bo ciśnienie w środku zmalało), ale jednocześnie pojawia się otwarta rana przy odbycie, która łatwo ulega zabrudzeniu i dalszemu zakażeniu. Nieleczony ropień może powodować rozległe uszkodzenia tkanek w okolicy odbytu, martwicę, a nawet uogólnione zakażenie organizmu. Dodatkowo, gdy proces się przedłuża, wokół gruczołu tworzą się blizny i zrosty, które jeszcze bardziej utrudniają jego opróżnianie.

Przewlekłe, nawracające zapalenia gruczołów mogą wymagać bardziej radykalnych rozwiązań. Jeśli pies co kilka tygodni cierpi z powodu zatkanych zatok i żadne metody zapobiegania nie pomagają, weterynarz może zaproponować zabieg chirurgicznego usunięcia gruczołów. Jest to ostateczność, ponieważ operacja wiąże się z ryzykiem powikłań (np. nietrzymania stolca), ale czasem bywa konieczna przy przewlekłych stanach zapalnych opornych na leczenie.

Zapobieganie problemom z gruczołami okołoodbytowymi

Dobra wiadomość jest taka, że wielu problemom z gruczołami można zapobiegać poprzez odpowiednią dietę i tryb życia psa. Oto najważniejsze elementy profilaktyki:

• Dieta bogata w błonnik. Odpowiednia ilość włókna pokarmowego w diecie sprawia, że stolce psa są odpowiednio duże i uformowane. Twardy, masywny stolec wywiera właściwy nacisk na ściany jelita grubego i okolice odbytu, pomagając przy okazji wycisnąć gruczoły przy każdym wypróżnieniu. Jeśli karmisz psa wyłącznie miękką, papkowatą karmą niskiej jakości, rozważ zmianę diety na bogatszą w błonnik lub dodatek naturalnych źródeł włókna (np. dynia, marchew, otręby). Wysokobłonnikowe karmy często polecane są psom z nawracającymi problemami z gruczołami – poprawiają konsystencję kału i ułatwiają samoistne opróżnianie zatok. Pamiętaj, by każdą zmianę diety wprowadzać stopniowo i skonsultować z weterynarzem, zwłaszcza jeśli Twój pies ma wrażliwy przewód pokarmowy lub alergie pokarmowe.
• Utrzymanie prawidłowej wagi i ruch. Zapewnij psu codzienną dawkę aktywności fizycznej i pilnuj, by nie miał nadwagi. Regularne spacery (z możliwością spokojnego załatwienia potrzeb fizjologicznych) sprawiają, że pies częściej się wypróżnia i nie dochodzi do zalegania stolca w jelitach. Ruch pobudza perystaltykę jelit i poprawia napięcie mięśni okolicy odbytu. Z kolei u psów otyłych nagromadzona tkanka tłuszczowa osłabia ucisk na gruczoły przy defekacji, a także sprzyja osłabieniu mięśni odpowiedzialnych za wyciskanie tych zatok. Utrzymanie smukłej sylwetki redukuje więc ryzyko problemów.
• Zapobieganie biegunkom i zaparciom. Staraj się unikać sytuacji powodujących u psa rozstrój żołądka – gwałtownych zmian karmy, dokarmiania resztkami ze stołu, zjadania odpadków na spacerach. Regularowo odrobaczaj psa, aby wykluczyć pasożyty jako przyczynę biegunek lub świądu odbytu. Jeśli Twój pupil ma wrażliwy układ trawienny, rozważ podawanie mu preparatów osłonowych (np. probiotyków) podczas sytuacji stresowych czy przy antybiotykoterapii, aby zapobiec biegunkom. W razie nawracających problemów z luźnym stolcem – skonsultuj się z weterynarzem w celu znalezienia przyczyny. Każda przedłużająca się biegunka lub częste zaparcia mogą szybko doprowadzić do przepełnienia gruczołów.
• Leczenie alergii i chorób skóry. Jeśli Twój pies jest alergikiem (ma np. nawracające zapalenia uszu, świąd skóry, problemy żołądkowe), skonsultuj z weterynarzem plan postępowania. Nieadresowana alergia bywa częstą przyczyną przewlekłych problemów z zatokami okołoodbytowymi. Czasem pomocna bywa zmiana białka w diecie na takie, z którym pies nie miał do czynienia (dieta oparta o tzw. novel protein), co zmniejsza stan zapalny. Zawsze jednak wprowadzaj takie zmiany pod okiem specjalisty. Również kontrola innych chorób (np. niedoczynności tarczycy) jest istotna – właściwe leczenie choroby podstawowej często poprawia też stan gruczołów.
• Suplementacja wspierająca trawienie. Niektóre dodatki dietetyczne mogą pomóc utrzymać zdrowe gruczoły. Kwas omega-3 (np. olej z łososia) działa przeciwzapalnie i może łagodzić podrażnienia. Probiotyki z dodatkiem błonnika pomagają uregulować pracę jelit i poprawić konsystencję stolca. Dostępne są też specjalne suplementy na gruczoły okołoodbytowe zawierające mieszanki błonnika, enzymów trawiennych i probiotyków – pomagają one „nabudować” większy stolec i ułatwić naturalne opróżnianie zatok. Przykładem są preparaty z pestkami dyni, babką płesznik czy inuliną. Zawsze przed podaniem suplementu skonsultuj się z weterynarzem, by dobrać odpowiedni i bezpieczny dla Twojego psa.

Jak często czyścić gruczoły i kiedy iść do weterynarza?

Wiele osób zadaje sobie pytanie: czy profilaktycznie opróżniać psu gruczoły okołoodbytowe co jakiś czas? Otóż u większości psów nie ma takiej potrzeby. Zdrowe gruczoły, przy odpowiedniej diecie i aktywności, same będą opróżniać się regularnie. Niepotrzebne, zbyt częste, manualne wyciskanie gruczołów może wręcz przynieść więcej szkody niż pożytku – organizm, broniąc się, zacznie produkować jeszcze więcej wydzieliny, co napędzi błędne koło problemów. Zasadą jest: nie czyścimy gruczołów „na zapas”, a jedynie wtedy, gdy są ku temu wskazania (objawy przepełnienia).

Częstotliwość opróżniania gruczołów to sprawa indywidualna – każdy pies może mieć inne potrzeby. U niektórych wrażliwych pacjentów konieczna bywa toaleta zatok co 3-4 tygodnie, podczas gdy u innych wystarczy raz na kilka miesięcy. Kluczowa jest obserwacja pupila. Jeśli Twój pies ma tendencje do przepełniania gruczołów, weterynarz może zalecić rutynowe kontrole co 1-2 miesiące w celu ich opróżnienia zanim dojdzie do stanu zapalnego. Na takich wizytach lekarz ocenia też wygląd i charakter wydzieliny (czy nie ma ropy, krwi, czy konsystencja jest prawidłowa). Na tej podstawie może ustalić optymalny odstęp między kolejnymi czyszczeniami.

Zawsze skonsultuj się z weterynarzem, jeśli zauważysz u psa opisane wcześniej objawy problemów z gruczołami (saneczkowanie, wygryzanie, brzydki zapach, obrzęk itp.). Szczególnie pilnej uwagi wymagają sytuacje, gdy z okolic odbytu sączy się zielonkawa, żółta lub biała wydzielina – może to wskazywać na infekcję i ropień, wymagające antybiotykoterapii. Również gdy mimo opróżnienia gruczołów pies nadal odczuwa dyskomfort (np. wciąż saneczkuje przez kilka dni), należy sprawdzić, czy nie ma innej przyczyny problemu (np. wspomniane robaki, uraz okolicy odbytu itp.). Nigdy nie zwlekaj z wizytą, bo nieleczone zatkane gruczoły szybko mogą przerodzić się w bolesny ropień.

Czy właściciel może sam czyścić gruczoły w domu?

Wiele salonów groomerskich oferuje usługę wyciskania gruczołów u psów podczas kąpieli. Czasem też właściciele zastanawiają się, czy mogą samodzielnie opróżnić gruczoły swojemu psu. Odpowiedź brzmi: tak, jest to możliwe w warunkach domowych, ale tylko pod pewnymi warunkami. Przede wszystkim należy zasięgnąć instruktażu u weterynarza – poproś lekarza, by pokazał Ci, jak prawidłowo i bezpiecznie wykonać taką czynność. Jeśli czujesz się niepewnie lub brzydzisz się – lepiej zostawić to fachowcom. Nieumiejętne ściśnięcie gruczołów może być bolesne dla psa, a nawet doprowadzić do uszkodzenia tkanek lub rozlania zakażonej treści pod skórę.

Kiedy samodzielne czyszczenie ma sens? Gdy Twój pies regularnie wymaga opróżniania gruczołów (np. co miesiąc) i zostałeś przeszkolony przez weterynarza. Niektóre psy są bardziej spokojne i zrelaksowane w domowym zaciszu – obecność opiekuna działa na nie kojąco. Jeśli należysz do osób, które nie mają z tym problemu, możesz zaoszczędzić pupilowi stresu związanego z wizytą w gabinecie, wykonując zabieg samemu. Przygotuj rękawiczki jednorazowe, dużo gazików lub papierowych ręczników oraz miskę z ciepłą wodą do przemycia okolicy po zabiegu. Warto poprosić drugą osobę o przytrzymanie psa. Delikatnie, ale stanowczo uciskaj palcami okolicę godzin 4 i 8 wokół odbytu, przesuwając nacisk ku sobie – powinien wypłynąć strużka brunatnej, bardzo cuchnącej cieczy. Opróżnij w ten sposób oba gruczoły. Uwaga: zawsze rób to łagodnie, wyczuwając reakcję psa – jeśli pies skomli z bólu, przerwij i zgłoś się do weterynarza.

Kiedy lepiej zostawić to profesjonalistom? Jeśli gruczoły są prawdopodobnie zakażone (wydzielina jest żółta, ropna, krwista) lub doszło już do obrzęku/ropnia – wówczas manipulacja przy nich sprawia psu ogromny ból i wymaga często sedacji oraz podania leków. Takie przypadki powinien obsłużyć weterynarz, który od razu zastosuje odpowiednie leczenie (antybiotyk, płukanie zatoki, maści przeciwzapalne). Również gdy pies jest bardzo niespokojny, agresywny lub gdy Ty odczuwasz silny dyskomfort na myśl o tym zabiegu – nie zmuszaj się. Weterynarze i groomerzy mają doświadczenie i odpowiednie warunki, by zrobić to szybko i skutecznie. Pamiętaj też, że nigdy nie powinno się wyciskać gruczołów „na siłę” bez wskazania – jeśli nie ma objawów problemu, lepiej ich nie ruszać.

Po oczyszczeniu gruczołów – czy to w domu, czy u specjalisty – zadbaj o higienę okolicy odbytu. Obmyj psią pupę ciepłą wodą lub wilgotnymi chusteczkami dla zwierząt, aby usunąć resztki wydzieliny i złagodzić ewentualne podrażnienie skóry. Dobrym pomysłem jest użycie chusteczek nasączonych łagodzącymi składnikami (np. aloesem, płatkami owsianymi) lub specjalnych preparatów odkażających dedykowanych do okolic odbytu psa. To pomoże zlikwidować przykrą woń i zmniejszy ryzyko infekcji skóry po zabiegu.

Produkty wspierające zdrowie gruczołów (dieta, suplementy, pielęgnacja)

Odpowiednia dieta i kilka pomocnych produktów mogą znacznie ułatwić utrzymanie gruczołów okołoodbytowych w dobrej kondycji. Poniżej prezentujemy polecane produkty z oferty NobleDog.pl, które pomagają zadbać o prawidłowe trawienie, właściwą konsystencję stolca oraz higienę pupila:

• Syta Micha Wołowina z marchewką i jabłkiem 400g – pełnoporcjowa mokra karma dla psa, która zawiera wysoką dawkę naturalnego błonnika z warzyw i owoców. Marchew i jabłko są bogate w włókno pokarmowe, które reguluje proces wypróżnień i poprawia formowanie stolca nobledog.pl. Dzięki temu codzienna dieta wspiera naturalne opróżnianie gruczołów podczas każdego spaceru. Dodatkowo karma jest monoproteinowa (tylko wołowina) i nie zawiera zbóż ani sztucznych dodatków – sprawdzi się u psów z wrażliwym brzuchem lub alergiami.
• DoggyRade – prebiotyczny napój izotoniczny (250 ml) – innowacyjny izotonik dla psów wzbogacony o prebiotyki z naturalnego błonnika nobledog.pl. Ten smaczny płyn wspomaga zdrową florę jelitową i trawienie. Prebiotyki odżywiają dobre bakterie w jelitach, co przekłada się na lepsze przyswajanie składników odżywczych i regularniejsze wypróżnienia. DoggyRade zawiera także elektrolity, pomagając utrzymać nawodnienie (ważne przy tendencjach do zaparć) oraz aminokwasy wspierające regenerację. To świetny dodatek dla psów po biegunce lub tych, które potrzebują wsparcia w regulacji trawienia.
• Yogupet Digespet – jogurt funkcjonalny dla psów (110 g) – pyszny, pasteryzowany jogurt stworzony specjalnie z myślą o zdrowiu układu pokarmowego psa. Zawiera żywe kultury bakterii (probiotyki) oraz dodatki takie jak inulina z cykorii i siemię lniane, co przekłada się na poprawę trawienia i regularność wypróżnień nobledog.pl. Digespet jest bogaty w błonnik, zdrowe tłuszcze i białko, dzięki czemu zapobiega zaparciom i wspiera perystaltykę jelit nobledog.pl. Można go podawać jako przekąskę lub dodatek do posiłku – większość psów uwielbia jego smak, a przy okazji dostarczamy im cennych składników dla zdrowych jelit i gruczołów.
• Mokre chusteczki higieniczne dla psa (np. M-PETS lub Trixie) – delikatne nawilżane chusteczki do codziennej pielęgnacji, które przydadzą się szczególnie przy problemach z gruczołami. Pozwalają łatwo utrzymać czystość okolicy odbytu psa po wypróżnieniu lub po manualnym czyszczeniu gruczołów. W przeciwieństwie do zwykłych chusteczek, te przeznaczone dla zwierząt są bezpieczne przy wylizywaniu (nie zawierają szkodliwych substancji) i często nasączone są składnikami łagodzącymi podrażnienia (aloes, pantenol itp.). Regularne przemywanie pupy psa chusteczkami pomaga zapobiegać stanom zapalnym skóry wokół odbytu i usuwa rybi zapach wydzieliny. W naszym sklepie znajdziesz np. biodegradowalne bambusowe chusteczki M-PETS (13,90 zł) czy uniwersalne chusteczki pielęgnacyjne Trixie (12,90 zł) – praktyczne akcesoria do utrzymania higieny Twojego pupila.

Podsumowując: zatkane gruczoły okołoodbytowe to częsty problem u psów, ale dzięki odpowiedniej wiedzy i profilaktyce możemy mu skutecznie zapobiegać. Kluczowe jest dbanie o dobrą dietę bogatą w błonnik, utrzymanie psa w formie oraz szybka reakcja na pierwsze objawy (zanim rozwinie się poważny stan zapalny). Regularnie obserwuj swojego psa – jeśli zaczyna saneczkować, intensywnie się wylizywać lub czuć nieprzyjemnie – poświęć uwagę jego gruczołom. W razie wątpliwości zasięgnij porady weterynarza, a przy nawracających kłopotach rozważ wprowadzenie specjalistycznych karm i suplementów, które wspomogą zdrowie układu pokarmowego. Dzięki temu Twój pupil uniknie bólu i dyskomfortu, a Ty – częstych wizyt u lekarza. Pamiętaj, że szczęśliwy pies to zdrowy pies, więc warto zawczasu zadbać nawet o tak drobny (choć ważny) szczegół, jak sprawnie działające gruczoły okołoodbytowe. W zamian otrzymasz merdający ogon i brak „niespodzianek” zapachowych w domu!

Polecane produkty